Jaarbericht Henk Naves (voorzitter Raad voor de rechtspraak)

Rechtspraak in tijden van crisis

Lees jaarbericht
Download volledig jaarverslag (pdf)

Jaarverslag 2019

Het voelt vreemd om met dit jaarverslag terug te kijken op een jaar dat door alle gebeurtenissen van het moment zo ver weg lijkt. Door de uitbraak van het coronavirus is iedereen bezig met een ongewisse toekomst. Toch blijft stilstaan bij wat je hebt gedaan belangrijk, omdat dit een vorm van rekenschap geven is, van verantwoordelijkheid nemen.

In het belang van de volksgezondheid en de gezondheid van rechtzoekenden, betrokken professionals als advocaten en officieren en natuurlijk onze eigen mensen, heeft de Rechtspraak zijn werkwijze op dit moment aangepast. Gebouwen zijn beperkt toegankelijk, publiek is nog niet welkom. Dat doet een organisatie met openbaarheid als kernwaarde pijn, maar het moet nu even zo. Maar het betekent niet dat er geen recht wordt gesproken. Verre van dat. De rechtsstaat kan niet op pauze.

We zetten alles op alles om zoveel mogelijk van de 1,5 miljoen rechtszaken per jaar door te laten gaan. Met fysieke zittingen als het echt niet anders kan, maar vooral schriftelijk en met digitale hulpmiddelen als telehoren en Skype. Duizenden werken vanuit huis om dit voor elkaar te krijgen. Een kleine 2.000 collega’s zijn toch op locatie aanwezig omdat dit noodzakelijk is voor het primaire proces.

We kijken hoe we onze gebouwen zo snel mogelijk klaar kunnen maken voor een samenleving waar anderhalve meter afstand voorlopig de norm is. We leren snel, niet in de laatste plaats omdat iedereen – ook buiten de Rechtspraak – bereidwillig is te zoeken naar oplossingen. Iedereen in onze organisatie is zich bewust van de grote persoonlijke en maatschappelijke impact die uitstel van een rechterlijke beslissing kan hebben. We voelen de verantwoordelijkheid die ons werk met zich meebrengt zeer.

De oplossingen die we verzinnen zijn niet altijd ideaal, maar ze volstaan. Ik zie met bewondering hoe onze mensen de grenzen binnen en buiten onze organisatie overstijgen. We zijn ervan doordrongen dat we dit samen moeten doen, net zoals het hele land deze crisis gezamenlijk het hoofd moet bieden. Ik hoop dat deze zware tijd ons dichter bij elkaar brengt en ons laat zien dat je door de handen ineen te slaan een heel eind kan komen. Dat we de enorme (digitale) stap voorwaarts die we op sommige vlakken noodgedwongen zetten, kunnen behouden. Als iets nu al duidelijk is, is het dat we de creativiteit en flexibiliteit van onze mensen moeten koesteren – ze zijn onmisbaar in deze vreemde tijd.

Hoe lang de huidige beperkingen duren, weet op het moment van schrijven niemand. Veel is afhankelijk van de snelheid waarmee het virus zich verspreidt en de maatregelen die de Rijksoverheid neemt. Zodra de situatie het toelaat zullen we weer zoveel mogelijk fysieke zittingen houden. Niet alleen omdat we zaken willen afhandelen, maar ook omdat door de beperkte toegankelijkheid van onze gebouwen een belangrijke pijler van de democratische rechtsstaat onder druk staat: openbare rechtspraak.

Daar komt bij dat openbare rechtspleging al onder hoogspanning stond. Geen virus doet de gewelddadige dood van advocaat en rechter-plaatsvervanger Derk Wiersum op 18 september vorig jaar vergeten. De dood van deze geliefde en gedreven professional is niet alleen voor zijn naasten onvoorstelbaar pijnlijk, het heeft ook de samenleving doen wakker schrikken. Leren omgaan met dreiging is onvermijdelijk geworden. Dat raakt openbare rechtspraak in de kern.

We zagen ons genoodzaakt om soms pers en publiek te weren uit de zittingszaal. Uit veiligheidsoverwegingen en met pijn in het hart. Gelukkig hebben journalisten die ik ontmoet meestal begrip voor de moeilijke situatie. We zijn dan ook niet elkaars tegenpolen, maar delen hetzelfde uitgangspunt: Goede, eerlijke en controleerbare rechtspraak leeft van openbaarheid en transparantie. Want juridische controle is prima geregeld, met de mogelijkheid van hoger beroep en cassatie. Maar ook de buitenwereld moet kunnen controleren hoe de rechter oordeelt. Rechters worden niet gekozen maar benoemd. Dat maakt openbaarheid en transparantie van het grootste belang voor de legitimiteit van je rechtssysteem.

De uitbraak van het coronavirus heeft onherroepelijk gevolgen voor onze organisatie. Ik denk daarbij in de eerste plaats aan de gezondheid van onze mensen. Daarnaast zullen onze langetermijnplannen moeten worden bijgesteld en de toekomst anders worden ingekleurd. Vanzelfsprekend hebben we al gedachten bij de vragen die op dit vlak leven. Maar voor nu richten we ons op 1 ding: zorgen dat Nederland ook in tijden van mondiale crisis kan rekenen op professionele, onpartijdige en onafhankelijke rechtspraak.

Op de schouders van de Rechtspraak rust een grote verantwoordelijkheid. Juist nu. Wij zijn de hoeder van het recht en kunnen de samenleving de rust en het vertrouwen geven dat, wat er ook gebeurt, de rechtsstaat bij ons in goede handen is. Zo maken we samenleven mogelijk.

Henk Naves – voorzitter Raad voor de rechtspraak

Henk Naves, voorzitter Raad voor de rechtspraak
Henk Naves, voorzitter Raad voor de rechtspraak