Rechtspraak in dienst van de samenleving

De rechter biedt

Duidelijkheid

Een uitspraak van de rechter laat zien dat regels echt gelden. Dat ze tot verplichtingen leiden, maar ook rechten geven. De rechter biedt duidelijkheid. Aan het individu én aan de samenleving.

Een uitspraak van de rechter laat zien dat regels echt gelden. Dat ze tot verplichtingen leiden, maar ook rechten geven. De rechter biedt duidelijkheid. Aan het individu én aan de samenleving.

1.1 Kwaliteit

1.1.1 Kwaliteit

Om onze rol in de samenleving te kunnen blijven vervullen, is goede en deskundige rechtspraak essentieel. Daarom proberen we dit op allerlei manieren te bevorderen.

'Kennis delen is kwaliteit vermenigvuldigen'

In 2019 rondden wij het programma Organisatie van kennis af. Het programma, gericht op de verbetering van kennisdelingstructuren én van de kennisdelingscultuur binnen onze organisatie, leidde onder meer tot een digitale kennisomgeving voor de juridische professional.

Kennisdeling blijft belangrijk voor de Rechtspraak. Kwaliteitscoördinatoren en leidinggevenden spelen hierbij een belangrijke rol. Daarnaast werken lokale en landelijke professionals samen verder aan de ontwikkeling van een effectieve kennisstructuur. In juni 2019 werd door alle organisatieonderdelen voor het eerst een Kennis 10-daagse georganiseerd.

Professionele standaarden

Een ander initiatief dat bijdraagt aan de kwaliteit van de Rechtspraak is de invoering van professionele standaarden. Dit zijn kwaliteitsnormen die door rechters en raadsheren zijn ontwikkeld om de inhoudelijke kwaliteit van hun werk te verankeren en te bevorderen. Ze laten zien wat goede rechtspraak is.

  • Civiel recht

    De gerechtshoven zijn in 2019 gestart met de ontwikkeling van een nieuwe professionele standaard over het schrijven van uitspraken. Hierin staan aanbevelingen om de taal van civiele uitspraken toegankelijker en begrijpelijker te maken.

    De rechtbanken hebben vorig jaar verder uitgewerkt hoe de rechter regie kan voeren om de procedure efficiënter en sneller te maken.

  • Strafrecht

    Met strafrechters is de invulling van professionele standaarden in hun dagelijks werk besproken en zijn bij de verschillende gerechten best practices verzameld. Binnen de standaard over de bejegening van slachtoffers door rechters zijn landelijke uitgangspunten vastgesteld over de rol van het slachtoffer als spreekgerechtigde en benadeelde partij.

  • Bestuursrecht

    Voor bestuursrechters is een werkwijze ontwikkeld waardoor partijen van tevoren beter weten wat er op zitting gaat gebeuren, de zaak tijdens de zitting effectiever kan worden behandeld en tijdigheid van uitspraken wordt bevorderd. Ook doen bestuursrechters waar dat kan zoveel mogelijk mondeling uitspraak. Zo krijgen partijen al op zitting duidelijkheid en de rechter kan de uitspraak in minder juridische taal toelichten. Bestuursrechters komen periodiek bij elkaar om door middel van een professioneel gesprek samen te reflecteren op hun werk en de relatie ervan tot de samenleving. De Centrale Raad van Beroep, het College van Beroep voor het bedrijfsleven en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State hebben gezamenlijk professionele standaarden ontwikkeld, die sinds 1 april 2019 gelden.

1.2 Tijdige rechtspraak

1.2.1 Tijdige rechtspraak

De kwaliteit van het rechtspreken is goed en het vertrouwen in onze organisatie is hoog. Maar de doorlooptijden en de voorspelbaarheid daarvan verdienen verbetering. Zo weten rechtzoekenden waar ze aan toe zijn.

Doorlooptijden: Wat doet de Rechtspraak?

Daarom ontwikkelden we in 2019 nieuwe standaarden voor doorlooptijden. Per zaaksoort is bepaald hoe lang een zaak mag duren. En binnen elke zaak is bepaald hoe lang een stap mag duren, bijvoorbeeld na hoeveel tijd een uitspraak volgt.

Het doel is om de standaarden binnen de periode 2020-2023 te bereiken. Hiervoor moeten bestaande achterstanden worden weggewerkt, iets waaraan de komende jaren veel aandacht wordt besteed.

1.2.2 Uitgelicht: Is demente vrouw vermoord?

'De wilsverklaring was uitgangspunt'

1.3 Werken aan adequate financiering

1.3.1 Werken aan adequate financiering

In 2019 is hard gewerkt aan een adequate financiering van onze organisatie en gezonde financiën. De Raad voor de rechtspraak en het ministerie van Justitie en Veiligheid hebben op constructieve wijze overleg gevoerd om de financiële positie van de Rechtspraak weer op orde te brengen.

'Een gezonde financiële basis is essentieel voor het vervullen van onze rol in de samenleving.'

Op Prinsjesdag maakten zij bekend dat de begroting van de Rechtspraak wordt de komende 3 jaar met gemiddeld 95 miljoen euro per jaar verhoogd. Ook werd er overeenstemming bereikt over nieuwe zaakprijzen en een nieuwe bekostigingssystematiek die instroomschommelingen dempt. Met deze akkoorden is een belangrijke stap gezet op weg naar een adequate en toekomstbestendige financiering van de Rechtspraak.

Henk Naves, voorzitter Raad voor de rechtspraak, over het prijsakkoord

1.3.2 Uitgelicht: Zijn bezorgers Deliveroo zelfstandig?

'Bezorgers zijn schijnzelfstandigen'

1.4 Digitalisering

1.4.1 Digitalisering

In 2019 zijn we gestart met een traject om rechtzoekenden en hun procesvertegenwoordigers in het civiele recht en het bestuursrecht via een digitaal kanaal toegang te geven tot de Rechtspraak. Als dit kanaal klaar is, kunnen zaken digitaal worden ingediend en berichten en stukken digitaal worden uitgewisseld.

'Eenvoudige toegang tot de rechter is belangrijk. Digitalisering kan hierbij helpen.'

Het projectplan is in 2019 voorgelegd aan het Bureau ICT-toetsing (BIT), dat projecten van de Rijksoverheid toetst. Als het BIT-advies positief is, kan in 2020 worden gestart met de digitale ontsluiting van de eerste zaakstromen.

1.4.2 Uitgelicht: Mag Ofux Lexxxus een oplichter noemen?

'Ofux scheldt Lexxxus uit en beledigt hem stelselmatig'

1.5 Rechtsstaat in Europa

1.5.1 Rechtsstaat in Europa

Rechters in Europese lidstaten werken samen op het gebied van de tenuitvoerlegging van straffen, uitleveringsverzoeken en het vergaren van bewijs. Gedeelde Europese waarden zoals de scheiding der machten, zijn daarom van fundamenteel belang. De afgelopen jaren is de Rechtspraak in een aantal lidstaten onder druk komen te staan.

'De Nederlandse rechterlijke organisatie is onderdeel van een Europese rechtsorde.'

In 2019 bleef de Rechtspraak zich inzetten voor het beschermen van de fundamentele waarden van de democratische rechtsstaat en het versterken van de onafhankelijke Rechtspraak in de Europese Unie en daarmee ook in Nederland. Bijvoorbeeld door de samenwerking verder uit te breiden in landen waar de rechtspraak onder druk staat, maar ook door het coördineren van de inzet in Europese netwerken. In 2019 was Kees Sterk, lid van de Nederlandse Raad voor de rechtspraak (2013-2019), voorzitter van het bestuur van het European Network of Councils for the Judiciary (ENCJ). Rechters en juridisch medewerkers hebben het afgelopen jaar samengewerkt met collega’s in onder meer Bosnië en Herzegovina, Albanië, Oekraïne, Servië en Montenegro.

1.5.2 Uitgelicht: Zijn executies in Nederlands-Indië verjaard?

'Grove schendingen van de mensenrechten'

1.6 Veilige werkomgeving

1.6.1 Veilige werkomgeving

Rechters moeten veilig en onbeïnvloed kunnen rechtspreken. Helaas krijgt de Rechtspraak steeds vaker te maken met risico’s en dreigingen. Beveiliging is noodzakelijk maar mag niet ten koste gaan van kernwaarden als onafhankelijkheid, onpartijdigheid, openbaarheid, toegankelijkheid en transparantie.

'Dreiging kent verschillende gedaanten en gradaties.'

Denk aan gewelddadig politiek activisme en terrorisme, maar ook verwarde agressieve personen. De georganiseerde misdaad kan proberen om berechting en bestraffing te voorkomen, of zien in de Rechtspraak ­– net als elke andere organisatie ­– een potentieel slachtoffer van bijvoorbeeld computercriminaliteit. De aard van de dreiging varieert van openlijk tot heimelijk, van vreedzaam tot zeer gewelddadig. Niet alleen gericht op de organisatie, maar ook op medewerkers en soms zelfs hun familieleden.

Terugkijkend op 2019 kan en mag niet voorbij worden gegaan aan de moord op de Amsterdamse advocaat en rechter-plaatsvervanger Derk Wiersum. Een verschrikkelijke gebeurtenis met op de eerste plaats onvoorstelbaar leed bij nabestaanden, vrienden en collega’s. Deze liquidatie is ook wel geduid als een aanslag op de rechtsstaat. Acuut moesten sterk vrijheid beperkende beveiligingsmaatregelen worden genomen. Een spanningsveld tussen veiligheid en openbaarheid werd zichtbaar, bijvoorbeeld omdat de persrichtlijn moest worden herzien.

Naar aanleiding van deze moord is in 2019 een coördinatiegroep veiligheid Rechtspraak ingesteld, die in verbinding staat met de Nationaal Coördinator Terrorisme bestrijding (NCTV) en samenwerkt met professionals buiten de Rechtspraak.

1.6.2 Uitgelicht: Heeft Holleeder moorden uitgelokt?

'De verklaringen zijn waarachtig en berusten op feiten'